Từ chính bản chất tự nhiên, các hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian lẫn lễ hội dân gian đều thể hiện một nét đặc trưng rất đáng quan tâm:
“Nói chung, ở nhiều tác phẩm văn hóa dân gian, những nhận thức già dặn lại có thể kết hợp với những hình tượng ngây thơ hồn nhiên và những yếu tố tinh tế lại có thể kết hợp với những yếu tố thô sơ. Chỉ có thể giải thích tình hình ấy nếu nhận thức được tính nguyên hợp của văn hóa dân gian. Tính nguyên hợp ấy rõ ràng có liên quan đến quá trình tiếp biến văn hóa trong thời gian và không gian” .
Khía cạnh vừa đề cập trở nên đậm nét hơn bao giờ hết nhờ sự hòa trộn giữa phương thức tư duy tổng hợp vốn có của người Việt cùng hàng loạt điều kiện khách quan và chủ quan liên quan. Thêm vào đó, hệ thống lễ hội dân gian này còn bộc lộ chiều hướng từng bước thể chế hóa trên toàn bộ các phương diện tổ chức lẫn vận hành. Mục tiêu hướng tới là đảm bảo vai trò làm không gian quy tụ đa dạng tập quán, tín ngưỡng tôn giáo, đồng thời làm nơi bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống cốt lõi của dân tộc.
Khi đó, chúng vận hành như các “thiết chế” văn hóa – xã hội đúng nghĩa, trở thành một trong những điểm tựa then chốt phản ánh đường lối, chính sách cũng như các phương thức quản lý văn hóa từ giới cầm quyền và các thể chế xã hội mỗi thời kỳ. Những đặc tính cùng chiều hướng vận động vừa phân tích sẽ được soi chiếu chi tiết qua các xu hướng “dân gian hóa”, “tổng hợp hóa” hay “thiết chế hóa” — vốn cũng được coi là các xu thế vận động mang dấu ấn riêng biệt của giao tiếp văn hóa dân tộc trong sinh hoạt lễ hội dân gian người Việt vùng Nam Bộ.
